Α.Κί.ΔΑ

 

 

 

 

Ποιοι είναι Online

Έχουμε 271 επισκέπτες συνδεδεμένους

 

 

Η γνώμη σας μετρά

Για ποια θα θέλατε να ενημερώνεστε περισσότερο σε αυτή τη σελίδα;






Αποτελέσματα

ΑΚΙΔΑ Facebook

Χρυσή τομή, ακολουθία Fibonacci, φύση και άνθρωπος

Μιχάλης Α. Πόλης

Εκπαιδευτικός

Εισαγωγή

Στο προηγούμενο άρθρο είχαμε μελετήσει την άπειρη ακολουθία Fibonacci και τη σχέση της με τη χρυσή τομή. Υπενθυμίζουμε τους πρώτους όρους της ακολουθίας.

Ακολουθία Fibonacci : 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, ....

Είχαμε διαπιστώσει ότι κάθε αριθμός προκύπτει από το άθροισμα των δύο προηγούμενων. Επιπλέον τα πηλίκα των διαδοχικών αριθμών τείνουν στον άρρητο αριθμό

Φ = ½ ( 1 + √5 ) = 1,618033989...

Ο αριθμός Φ λέγεται και αριθμός της χρυσής τομής, αφού παριστάνει το χωρισμό ευθυγράμμου τμήματος σε μέσο και άκρο λόγο. Στο άρθρο αυτό θα δούμε τη σχέση της ακολουθίας Fibonacci και της χρυσής  τομής με τη φύση και τον άνθρωπο.

Άνθη και φύλλα

Ο αριθμός των πετάλων σε πολλά άνθη τις περισσότερες φορές είναι ένας αριθμός Fibonacci. Ας φέρουμε κάποια παραδείγματα:

1. Τα περισσότερα τριφύλλια έχουν τρία ή πέντε φύλλα ενώ τα τετράφυλλα τριφύλλια είναι πολύ σπάνια όπως λέγει και το τραγούδι.

2. Οι περισσότερες μαργαρίτες έχουν 34, 55 ή 89 πέταλα που είναι αριθμοί Fibonacci.

3. Το άγριο τριαντάφυλλο, η νεραγκούλα, ο καπουτσίνος και η ακουιλέγια εμφανίζονται συνήθως με 5 πέταλα ενώ το αστράκι και η πικραλίδα με 21.

4. Το χρυσάνθεμο έχει συνήθως  34 πέταλα όπως και ο ηλίανθος.

Φυλλοταξία    

Τα φύλλα βλαστάνουν πάνω στους βλαστούς με τρόπο που δεν καλύπτει το ένα το άλλο για να μπορούν να παίρνουν φως και να κάνουν φωτοσύνθεση. Ποια είναι η καλύτερη διευθέτηση για να μπορεί κάθε φύλλο να παίρνει το μέγιστο δυνατό φως;

Ας πάρουμε για παράδειγμα τα φύλλα του ηλιοτροπίου. Έχει παρατηρηθεί συχνά ότι η γωνία μεταξύ δύο διαδοχικών φύλλων είναι 137 º, 30΄ 28΄΄. Αυτό ισοδυναμεί με γωνιά 360º/Φ² αν την μετρήσεις δεξιόστροφα ή 360/Φ αν μετρηθεί αριστερόστροφα. Στη δεύτερη περίπτωση το μέτρο της γωνίας είναι 222º 29΄ 32΄΄.

Πόσα φύλλα πρέπει να μετρήσουμε για να βρούμε ένα φύλλο ακριβώς πάνω από το προηγούμενο;

Αν μετρήσουμε δεξιόστροφα 8 φύλλα βλέπουμε ότι σχηματίζουν γωνία 1100º δηλαδή 3,05  στροφές των 360º. Έχουμε κατά προσέγγιση τρεις στροφές και οκτώ φύλλα.  Οι αριθμοί 3 και 8 είναι αριθμοί Fibonacci.

Αν μετρήσουμε 13 φύλλα βλέπουμε ότι σχηματίζουν γωνία 1788º δηλαδή πέντε περίπου πλήρεις στροφές. [ κατ’ ακρίβεια 4,96 ]. Και πάλι οι αριθμοί 13 και 5 ανήκουν στην ακολουθία Fibonacci.

Αν πάμε στα 21 φύλλα έχουμε 8,02 στροφές των 360º.  Εδώ και πάλι εμφανίζονται οι  αριθμοί Fibonacci 8 και 21.

Το ίδιο το άνθος του Ηλιοτροπίου παρουσιάζει δεξιόστροφες και αριστερόστροφες σπείρες. Οι αριθμοί των σπειρών είναι διαδοχικοί αριθμοί Fibonacci. Συνήθως παρουσιάζονται οι ακόλουθοι αριθμοί:

13  αριστερόστροφες σπείρες και 21 δεξιόστροφες.ή

21  αριστερόστροφες και 34  δεξιόστροφες.

Είναι αξιοσημείωτο ότι, αν πάρουμε μια τυχαία μεμονωμένη σπείρα και μετρήσουμε τους κόκκους της και πάλι βρίσκουμε κάποιο διψήφιο αριθμό  Fibonacci. Το ίδιο παρατηρούμε και στον κόμβους πάνω στην εξωτερική επιφάνεια του ανανά, ή ενός κάκτου.

Διακλαδωμένα φυτά

Ο αριθμός των κλάδων που αναπτύσσονται πάνω σε ένα αρχικό κλαδί ακολουθεί συχνά την ακολουθία Fibonacci. Παρατηρείται ότι ένας  νεαρός βλαστός χρειάζεται δύο μήνες για να γίνει αρκετά μεγάλος για να αναπτύξει πάνω του νέα διακλάδωση και ακολούθως αναπτύσσει μια νέα διακλάδωση κάθε ένα μήνα. Το ίδιο ισχύει βέβαια και για τα θυγατρικά κλαδιά που αναπτύσσονται.

 Στο τέλος του 1ου μήνα έχουμε ένα κλάδο, ενώ στο τέλος του δεύτερου έχουμε δεύτερο κλαδί.

Στο τέλος του τρίτου μήνα τα κλαδιά γίνονται τρία, αφού το αρχικό κλαδί διακλαδώνεται ξανά.

Στο τέλος του τέταρτου μήνα οι κλάδοι γίνονται πέντε. Διακλαδώνονται ο πρώτος και ο δεύτερος κλάδος

Στο τέλος του πέμπτου μήνα οι διακλαδώσεις γίνονται οκτώ εφόσον διακλαδώνονται ο πρώτος δεύτερος και τρίτος κλάδος.

Η διακλάδωση βέβαια μπορεί να συνεχιστεί μέχρι κάποιο όριο με αυτό το ρυθμό. Αν δεν πιστεύετε ότι αυτό γίνεται στην πράξη παρατηρείστε και θα βρείτε τα δικά σας παραδείγματα χρυσής διακλάδωσης φυτών.

Χρυσή τομή και ανθρώπινο σώμα.

Η χρυσή τομή παρουσιάζεται στις αναλογίες ενός ιδανικού ανθρώπινου σώματος στις ακόλουθες περιπτώσεις:

1. Αν χωρίσουμε το σώμα σε δύο άνισα τμήματα, με σημείο διαχωρισμού τον ομφαλό. Είναι φανερό ότι το πάνω μέρος  είναι μικρότερο από το κάτω, ποια όμως  είναι η αναλογία των δύο μερών; Η απάντηση είναι ότι ο λόγος των δύο μερών είναι ο αριθμός Φ = ½ ( 1 + √5 ) = 1,618.... Όμως οι εκπλήξεις δεν τελειώνουν εδώ. Ο αριθμός Φ εμφανίζεται και στα ακόλουθα:

2. Ο λόγος του ύψους του συνολικού ανθρώπινου σώματος προς το ύψος του μεγαλύτερου από τα δύο τμήματα του προηγούμενου παραδείγματος είναι πάλι Φ.

3. Ο λόγος του ύψους του τμήματος του σώματος που ορίζεται από τις οριζόντιες γραμμές που περνούν αντίστοιχα από τον ομφαλό και τις θηλές του στήθους, προς το ύψος του τμήματος που προσδιορίζεται από την οριζόντιες γραμμές που ορίζουν οι θηλές και η  βάση του λαιμού είναι πάλι Φ.

4.    Ο λόγος του τμήματος που ορίζεται από τις οριζόντιες γραμμές που περνούν αντίστοιχα από το ψηλότερο σημείο της κεφαλής και τις θηλές του στήθους, προς το ύψος του τμήματος που ορίζουν οι οριζόντιες γραμμές που περνούν από τις θηλές και τον ομφαλό είναι πάλι Φ.

5. Το πηλίκο του μήκους του διαστήματος  [ κορυφή κεφαλής – γραμμή φρυδιών ] προς το μήκος του διαστήματος [ γραμμή φρυδιών – κάτω άκρο μύτης ] είναι ο αριθμός της χρυσής τομής 1,618033...

6. Όμοια το μήκος του τμήματος [ κορυφή κεφαλής – κάτω άκρο μύτης ] προς το μήκος του τμήματος [ κάτω άκρο μύτης – κάτω άκρο λαιμού] είναι και πάλι Φ.

7. Κάθε δάκτυλο του χεριού του ανθρωπίνου σώματος έχει τρεις φάλαγγες, με την πρώτη φάλαγγα να είναι μεγαλύτερη από τη δεύτερη και τη δεύτερη μεγαλύτερη από την τρίτη. Αν προσθέσουμε το μήκος της δεύτερης και της τρίτης φάλαγγας και διαιρέσουμε το άθροισμα  με το μήκος της πρώτης προκύπτει και πάλι ο αριθμός της χρυσής τομής.

8. Ανακεφαλαιώνοντας όσα είπαμε στις παραγράφους 1-6 μπορούμε να προσδιορίσουμε όλα τα μήκη του ιδανικού ανθρώπινου σώματος βάση του αριθμού της χρυσής τομής ως εξής:

Γραμμή φρυδιών – κάτω άκρη μύτης = α    [ όπου α σταθερά ]

Γραμμή φρυδιών – κορυφή κεφαλής = α Φ

Κάτω άκρη μύτης – κορυφή κεφαλής = α Φ²

Κάτω άκρη μύτης – βάση λαιμού = α Φ

Συνολικό ύψος λαιμού και κεφαλής = α Φ³

Συνολικό ύψος τμήματος που ορίζεται από τη βάση του λαιμού και τις θηλές του στήθους = α Φ²

 Τμήμα [ Θηλές στήθους – κορυφή  κεφαλής ] = α ΦÙ4

Συνολικό ύψος τμήματος [ μέση (ομφαλός ) – κορυφή κεφαλής ] = α ΦÙ5

Συνολικό ύψος τμήματος [ πέλμα (πατούσα ) – μέση ( ομφαλός ) ] = α ΦÙ6

Συνολικό ύψος σώματος = α ΦÙ7

Αν υποθέσουμε ότι ένα κανονικό ανθρώπινο σώμα είναι 1,80 m τότε τα ιδανικά μήκη των προαναφερθέντων μερών είναι:

Γραμμή φρυδιών – κάτω άκρη μύτης » 6,2 cm

Γραμμή φρυδιών – κορυφή κεφαλής  »10 cm

Κάτω άκρη μύτης – κορυφή κεφαλής » 16,2 cm

Κάτω άκρη μύτης – βάση λαιμού »10 cm

Συνολικό ύψος λαιμού και κεφαλής » 26,3 cm

Συνολικό ύψος τμήματος που ορίζεται από τη βάση του λαιμού και τις θηλές του στήθους = 16,2 cm

 Τμήμα [ Θηλές στήθους – κορυφή  κεφαλής ] » 42,5 cm

Συνολικό μήκος τμήματος [ μέση (ομφαλός ) – κορυφή κεφαλής ] » 68,8 cm

Συνολικό μήκος τμήματος [ πέλμα (πατούσα ) – μέση ( ομφαλός ) ]  » 111,2 cm

Επίλογος 

Η χρυσή τομή, ο αριθμός που συνδέει τα μαθηματικά με την αισθητική, δεν είναι μόνο μια αφηρημένη μαθηματική σταθερά, αλλά ενυπάρχει στις αναλογίες των φυτών και του ανθρωπίνου σώματος. Στα πλαίσια ενός άρθρου δεν μπορούν να αναφερθούν όλα τα παραδείγματα, τα οποία μπορούν να καλύψουν βιβλία ολόκληρα. Δίνουμε κατωτέρω βιβλιογραφία για όποιο θέλει να ερευνήσει περαιτέρω το ενδιαφέρον αυτό θέμα.

Βιβλιογραφία

1. Livio Mario Ο Χρυσός Λόγος, Η ιστορία του Φ, του εκπληκτικότερου αριθμού, εκδόσεις Ενάλιος

2. Τσιμπουράκη Δημήτρη, Η Γεωμετρία και οι εργάτες της στην αρχαία Ελλάδα, εκδόσεις, ALIEN

3. Corbalan Fernando, Η χρυσή τομή, Η μαθηματική γλώσσα  της ομορφιάς, εκδόσεις Τέσσερα πι

4. Ευαγγελόπουλος Δημήτρης, Ιερή Γεωμετρία, εκδόσεις Αρχέτυπο.

5. Σπανδάγου Ευάγγελου, η Χρυσή Τομή στην αρχαία Ελλάδα, εκδόσεις Αίθρα.

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση μέρους ή του συνόλου του άρθρου αυτού με αναφορά στο συγγραφέα και στην ιστοσελίδα που το  φιλοξενεί.

 

Εκπαιδευτικό Υλικό

 

facebook Twitter YouTube
Τελευταία Ενημέρωση:
Παρασκευή,
02/08/2019 16:10